1893 წლის 2 დეკემბერი. ხუთი წლის იყო სერგი, როდესაც მამა გარდაეცვალა.
ცხრა წლისა დედამ სენაკის სასულიერო სასწვლებელში შეიყვანა, მერე -ბანძაში.
1910 წელს სერგი მაკალათიამ სენაკის სასულიერო სასწავლებელი პირველი ხარისხის დიპლომით დაამთავრა და თბილისის სასულიერო სასწავლებელში გააგრძელა სწავლა, სადაც, როგორც ობოლი, პანსიონში მიიღეს.
1916 წ. სერგი მაკალათიამ თბილისი სასულიერო სემინარია დაამთავრა.
1917 წელს კვლავ თბილისში დაბრუნდა და ერობის კავშირში საქმის მწარმოებლად მოეწყო.. 1921 წ. მენშევიკური მთავრობის დამხობის შემდეგ, როდესაც საბჭოთა ხელისუფლებამ სასამართლოს რეოგრანიზაცია დაიწყო, სამსახურიდან წამოვიდა. შემთხვევით მას ქუჩაში სკოლის ამხანაგი სოლომონ იორდანიშვილი შეხვედრია, რომელიც მდივნად მუშაობდა საქართველოს მუზეუმში, პარალელურად კი უნივერსიტეტში სწავლობდა. 1922 წელს სერგი მაკალათიამ წარჩინებით ჩააბარა ყველა საგანი
ს. მაკალათია იძულებული გახდა საკანდიდატო (1939) და სადოქტორო (1948) დისერტაციები-„ხევსურეთი" და „ქართველური ტომების ეთნოგრაფია" მოსკოვსა და ლენინგრადში დაეცვა.
ს. მაკალათიას პირველი ეთნოგრაფიული ექსპედიცია 1923 წელს აბაშის რაიონში ჩატარდა, 1923-1939 წლებში აბაშის გარდა მოიარა მარტვილის, ჩხოროწყუს, წალენჯიხის, ზუგდიდის, ხობის, სენაკის, გალისა და ოჩამჩირის რაიონები, მოინახულა სამეგრელოს ყველა ღირსშესანიშნავი ადგილი და ისტორიული ძეგლი. შეკრებილი დიდძალი მასალა გადაამუშავა და 1941 წელს გამოსცა წიგნად „სამეგრელოს ისტორია და ეთნოგრაფია", სამეგრელოში ხანგრძლივი ექსპედიციების შუალედში, 1928-1929 წწ. ს. მაკალათიამ მთიულეთში იმოგზაურა. 1930 წ. გამოსცა მონოგრაფია-„მთიულეთი"
თითქმის პარალელურად (1926-1928 წწ.), ს. მაკალათიამ მთის რაჭაში იმოგზაურა, სადაც საყურადღებო ეთნოგრაფიული მასალა შეაგროვა, უამრავი ხალხური თქმულება და ლექსი ჩაიწერა. მალე, 1930 წ. გამოვიდა მისი ერთ-ერთი პირველი მონოგრაფია „მთის რაჭა". 1934 წელს კი-„ფშავი", სადაც ობიექტურად წარმოაჩინა ფშაველთა ზოგადი ბუნება-ხასიათის მაღალი თვისებები, თავისუფლების მოყვარეობა, სიმამაცე და პოეტური ბუნება. 1934 წ. გამოვიდა მონოგრაფია „ხევი".
ს. მაკალათია ექვთიმე თაყაიშვილის შემდეგ პირველი პროფესოიონალი არქეოლოგი იყო. მის სახელთანაა დაკავშირებული რეკას, დვანის, ტყვიავის გათხრები და გვიანანტიკური სამარხების კვლევა. მან არაერთი საინტერესო სტატია დაგვიტოვა, როგორებიცაა: „არქეოლოგიური აღმოჩენები საქართველოში, სოფელ საკობიანოში, დაბლა-გომში და აღაიანში", „არქეოლოგიური აღმოჩენები მეჯუდის ხეობაში", „1920-1924 წლებში საქართველოში აღმოჩენილი ზოგიერთი ნეკროპოლის დათარიღებისათვის", „გორის ნეკროპოლის დათარიღება", „ყორღანული ტიპის ბალთა დვანიდან და სხვ.
1934 წ. 20 ნოემბერს თბილისში საზეიმო ვითარებაში დაარსდა საქართველოს მხარეთმცოდნეობის საზოგადოება, რომლის სწავლულ მდივნადაც აირჩიეს.
ს. მაკალათია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონთში განისვენებს.
